obraz - SoilSEDUMA---logo-male.jpg













obraz - drzewo2.JPG
obraz - kamyki.jpg
obraz - Sopot3.jpg
obraz - jaskinia.jpg
obraz - logo_bnwz_3.jpg


Skupienia ziarniste



Formy występowania minerałów

Skupienia mineralne

Skupienia ziarniste

(ziarna obleczone)

Kuliste lub elipsoidalne ziarna o średnicy, najczęściej  do kilkudziesięciu mm, i  koncentrycznej lub koncentryczno - promienistej budowie, złożone z niewielkiego detrytycznego jądra i licznych koncentrycznych powłok tzw. korteksu, są najczęściej zbudowane z kalcytu i/lub aragonitu, wytrąconego chemicznie bez udziału żywych organizmów,  tworzą się zwykle w morzach i jeziorach na niewielkiej głębokości, do kilku metrów, a perły jaskiniowe na dnie jaskiń krasowych w tzw. misach wypełnionych, kapiącą lub przepływającą, wodą krasową.

W zespole skupień ziarnistych wyróżnia się w zależności od ich wielkości i miejsca powstania:

  • ooidy,
  • pizoidy oraz,
  • perły jaskiniowe (perły krasowe) stanowiące rzadką odmianę ooidów lub pizoidów.

Formy występowania minerałów

Skupienia mineralne

 

Ooidy

(ziarna obleczone)

 

  • kuliste ziarna o średnicy  poniżej 2 mm i budowie koncentrycznej lub promienisto-koncentrycznej, złożone z niewielkiego detrytycznego jądra i licznych koncentrycznych powłok przyrostowych (korteksu),
  • są najczęściej zbudowane z kalcytu i/lub aragonitu, wytrąconego chemicznie bez udziału żywych organizmów,
  • tworzą się zwykle w morzach i jeziorach na niewielkiej głębokości, do kilku metrów.
  • W efekcie diagenezy ooidów powstają wapienie ooidowe (wapienie oolitowe).
coll. K. Miszewski

Pizoidy

(ziarna obleczone)

kuliste lub elipsoidalne ziarna o budowie koncentrycznej i średnicy powyżej 2 mm

  • najczęściej utworzone z kalcytu i/lub aragonitu, a rzadziej z hematytu, limonitu, krzemionki,
  • mają budowę identyczną jak ooidy, ale są od nich większe,
  • powstają w efekcie chemicznego, a także i biochemicznego, wytrącania się składników z wód.

Nazwa pochodzi z gr. pisos = groch, ze względu na znaczne podobieństwo i wielkość. Skały osadowe zbudowane z pizoidów lub bogate w pizoidy określa się pizolitami. Wapień pizolitowy tworzący się w pobliżu gorących źródeł zwany jest też grochowcem.

coll. K. Miszewski


Perły jaskiniowe

(perły krasowe)

ziarna obleczone, utworzone z koncentrycznych powłok kalcytowych (lamin przyrostowych), otaczających detrytyczne jądro. Jądrem może być, niewielki fragment skały o nieregularnym kształcie (okruch)  lub  ziarno piasku.

 Perły odznaczają się:

  • dużym bogactwem kształtów,
  • często wyszlifowanymi i  błyszczącymi powierzchniami,
  • regularną i wyraźną laminacją koncentryczną,
  • nadzwyczaj niską porowatością,
  • wysokim stopniem kulistości.

 Powstają w zagłębieniach dna jaskiń krasowych wypełnionych wodą krasową.

Wielkość pereł waha się od kilku mm do kilku centymetrów.

 

Okazy dydaktyczne:


Przekroje poprzeczne kilkunastomilimetrowych pereł jaskiniowych z koncentrycznymi powłokami przyrostowymi otaczającymi ciemne jądro, - dar studenta grotołaza.



Przekrój poprzeczny dużej perły jaskiniowej z wyraźnie wykształconymi powłokami przyrostowymi kalcytowymi i aragonitowymi. Perła znaleziona przez studenta geologii w czasie ćwiczeń terenowych w rejonie Ameryki Środkowej.

 

 



Katedra Ochrony Powierzchni Ziemi
ul. Oleska 22, tel. 077 401 60 20, fax. 077 401 60 30
e-mail: kopz@uni.opole.pl
administrator Grzegorz Kusza

dol