obraz - SoilSEDUMA---logo-male.jpg













obraz - drzewo2.JPG
obraz - kamyki.jpg
obraz - Sopot3.jpg
obraz - jaskinia.jpg
obraz - logo_bnwz_3.jpg


Skały metamorficzne



Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regionalnego strefy chlorytowej

 
     
    







Metałupek pyłowcowo-iłowcowy
przeobrażony w strefie chlorytowej  metamorfizmu regionalnego, opisywany jest w literaturze też jako fyllit.

Jarnołtówek, wyrobisko eksploatacyjne „Dewon”, warstwy andelskohorskie, Opolszczyzna.
coll. K. Miszewski

Przedrostek meta- oznacza, że przeobrażenia metamorficzne nie zatarły cech struktury i tekstury skały pierwotnej i możliwe jest rozpoznanie skały wyjściowej.

W skale widoczne jest warstwowanie sedymentacyjne, wyrażone naprzemianległymi – metapyłowcowymi
- jasnoszarymi laminami grubiej ziarnistymi  i metaiłowcowymi - ciemnoszarymi laminami drobniej ziarnistymi

Skałą wyjściową jest osadowa skała pyłowcowo-iłowcowa (rytmit pyłowcowo-iłowcowy).


Odczytywanie zapisu skalnego Rodzaj zapisu – zapis tektoniczny
Struktury tektoniczne wykształcone w efekcie dwóch etapów deformacji fałdowej
  
               








Metapyłowiec sfałdowany w dwóch etapach deformacji D1 i D2
 
Efekt fałdowania nałożonego młodszy fałd F2 nałożony na starszy fałd F1
Wzajemna relacja przestrzenna fałdów F1 i F2 dowodzi znacznej zmiany pola nacisków tektonicznych w drugim etapie deformacji D2 o około 900. Fałd pierwszej generacji F1 ma znacznie silniej zaciśnięte skrzydła od fałdu drugiej generacji F2.
 
Lokalizacja:
Metapyłowiec intensywnie zdeformowany, znaleziony przez J. Patałachę z Kazachstanu, geologa z AN SSSR - w zwietrzelinie zboczowej Bystrego Potoku, przy drodze Pokrzywna – Biskupia Kopa, w pobliżu skoczni narciarskiej, warstwy andelskohorskie, górny dewon, Góry Opawskie, Opolszczyzna.
coll. K. Miszewski
 
 
Co można odczytać w zapisie skalnym metapyłowca ?
 
  1. Wyraźną deformację,
  2. Rodzaj deformacji – deformacja ciągła (plastyczna) w efekcie której nie doszło do przerwania ciągłości lateralnej  warstwy ale do jej intensywnych wygięć, a więc jest to – deformacja fałdowa,
  3. Efekt deformacji –  fałdy powstałe pod wpływem nacisków bocznych,
  4. Istnienie dwóch etapów deformacji fałdowej; starszej deformacji D1 i młodszej deformacji D2 -  w efekcie których powstały dwie generacje fałdów: - generacja starszych fałdów F1 i - druga generacja fałdów młodszych F2  - nałożona na generację fałdów starszych,
  5. Różny stopień zaciśnięcia skrzydeł w fałdach  F1 i F2;
    • fałd starszy F1  jest fałdem wąskopromiennym  ma silnie zaciśnięte skrzydła,
    • fałd młodszy F2 jest fałdem średniopromiennym którego skrzydła są w średnim stopniu zaciśnięte,
  6. Różną miąższość strefy przegubowej w fałdach F1 i F2 – fałd F1 ma znacznie zwiększoną miąższość strefy przegubowej w stosunku do miąższości skrzydeł, fałd F2 ma zbliżoną miąższość strefy przegubowej do miąższości skrzydeł                                                                     
Znaczenie regionalne zapisu skalnego
 
Dobrze wykształcone dwie generacje fałdów w metapyłowcu dowodzą istnienia co najmniej dwóch etapów deformacji fałdowych w warstwach andelskohorskich.
 


Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regionalnego niskiego stopnia - w strefie chlorytowej
 










Metazlepieniec otoczakowy (meatpelit z otoczakami, metaiłowiec zlepieńcowaty) lokalnie z głazami
 
W skale została zachowana struktura (tekstura) grubookruchowa (zlepieńcowa), wyrażona  polimiktycznymi dobrze obtoczonymi otoczakami, rzadko głazami, spojonymi spoiwem pelitowym, pierwotnie ilastym. Szkielet psefitowy tworzą otoczaki (2-200 mm), rzadziej głazy ( > 200 mm).

Lokalizacja:
Jarnołtówek, wyrobisko eksploatacyjne „Dewon”, warstwy andelskohorskie, Opolszczyzna.
coll. K. Miszewski


 
 








Głaz z metazlepieńca
sfałdowany w drugim etapie deformacji D2 oś fałdu F2 jest zgodna z dłuższą osią eliptycznego pierwotnie płaskiego głazu.

Lokalizacja:
Jarnołtówek, wyrobisko eksploatacyjne „Dewon”, warstwy andelskohorskie, Opolszczyzna.
coll. K. Miszewski
 











Łupek zieleńcowy
Lokalizacja:
Pokrzywna, warstwy andelskohorskie, Opolszczyzna.
coll. K. Miszewski
 










Zieleniec
Pokrzywna, warstwy andelskohorskie, Opolszczyzna.
coll. K. Miszewski
 



Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regionalnego niskiego stopnia - w strefie biotytowej
 










Fyllit biotytowy
 
Skałą wyjściową jest osadowa skała pyłowcowo-iłowcowa (rytmit pyłowcowo-iłowcowy). Warstwowanie sedymentacyjne skały wyjściowej zostało prawie całkowicie zatarte w efekcie blastezy biotytu.
Wielkość blastów biotytu dochodzi do około 1 mm.

Lokalizacja:
Jarnołtówek, warstwy andelskohorskie, Opolszczyzna.
coll. K. Miszewski
 


 Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regionalnego średniego stopnia - w strefie granatowej
 









Gnejs biotytowy z granatami

Lokalizacja:
Terasa zalewowa Modi Khola, Pohkara, Nepal
coll. K. Miszewski


 
Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regionalnego wysokiego stopnia - w strefie staurolitowej










Łupek mikowy z kryształami staurolitów
 
Kryształy słupkowe staurolitu zbliźniaczone krzyżowo w kształcie krzyża greckiego, przerastające się pod kątem prostym.
Lokalizacja:
Półwysep Kola, Rosja, okaz zakupiony w Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie
coll. K. Miszewski
 


Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regionalnego wysokiego stopnia - w strefie sillimanitowej
 








Gnejs sillimanitowy z nodulami silimanitowymi
fragment rdzenia wiertniczego
 
Nodule sillimanitowe:
  • są utworzone z fibrolitu (włóknistej odmiany sillimanitu),
  • mają kształt dyskoidalnych soczewek o średnicy do 2 cm i grubości do 3 mm,
  • często są zorientowane skośnie do foliacji.
 
Foliacja – tekstura kierunkowa wyrażona równoległą orientacją dużych płaskich kryształów zwanych - blastami, powstających w efekcie krystalizacji i rekrystalizacji w warunkach metamorficznych.

Lokalizacja:
Wzgórza Niemczańsko – Strzelińskie
coll. K. Miszewski


 









Nodule sillimanitowe występujące w zwietrzelinie gnejsów sillimanitowych:
  • mają kształt płaskich, dyskoidalnych, cienkich soczewek,
  • o średnicy do około 2 cm i grubości do 2mm,
  • są białe i bardzo twarde,

Lokalizacja:
ścieżki polne w rejonie Witostowic i Nowolesia,
Wzgórza Niemczańsko – Strzelińskie, Przedgórze Sudeckie.
coll. K. Miszewski
 
Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regionalnego
 









Kwarcyt
  • jest skałą zwięzłą, twardą,
  • nie wykazuje łupliwości,
  • w składzie mineralnym wyraźnie dominuje kwarc, 
  • przy dotyku palcami przełamu skały nie wyczuwa się ziaren kwarcu.
Lokalizacja:
Wzgórza Niemczańsko – Strzelińskie, Przedgórze Sudeckie.
coll. K. Miszewski
 









Łupek kwarcytowy
Cechy diagnostyczne:
  • wyraźnie wykształcona foliacja,
  • barwa biała lub jasnoszara,
  • struktura drobnoblastyczna, tekstura łupkowa,
  • w składzie mineralnym wyraźna dominacja kwarcu powyżej 90% objętości, podrzędne ilości serycytu,
  • lokalnie na powierzchniach złupkowania widoczne są czarne igiełki turmalinu.
Lokalizacja:
Krzywina k. Jegłowej, około 9 km na SE od Strzelina, warstwy z Jegłowej
coll. K. Miszewski
 










Kwarcyt daktylowy (Metazlepieniec)
  • jest niezwykłym fenomenem przyrodniczym wzbudzającym duże zainteresowanie nie tylko geologów i kolekcjonerów ale także i wielkich poetów,
  • był przedmiotem obserwacji i zainteresowania Johana Wolfganga Goethego do tego stopnia, że w 1823 r. napisał on traktat na jego temat,
  • ma barwę jasnoszarą, drobnoziarniste i równoziarniste tło skalne, w którym tkwią równolegle zorientowane, owalne w przekroju poprzecznym i wydłużone agregaty kwarcowe przypominające pestki daktyli o długości do około 10 cm.
Lokalizacja:
Krzywina k. Jegłowej, około 9 km na SE od Strzelina, warstwy z Jegłowej
coll. K. Miszewski
 

Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach najwyższego stopienia metamorfizmu regionalnego w początkowym etapie migmatyzacji
 








Gnejs iniekcyjny z iniekcją granitoidu kwarcowo-skaleniowego w drobnolaminowany gnejs biotytowy
coll. K. Miszewski



 
Skały ultrametamorficzne

 








Migmatyty
  • są skałami pośrednimi między skałami metamorficznymi a skałami magmowymi,
  • powstają na znacznych głębokościach
  • w procesie migmatyzacji,
  • nazwa pochodzi od greckiego słowa migma = mieszanina.
Migmatyty są utworzone z dwu podstawowych części różniących się genetycznie, petrograficznie i optycznie z ciemnego paleosomu i jasnego neosomu.
 
Paleosom jest zachowanym reliktem skały pierwotnej (osadowej, magmowej lub metamorficznej), który nie uległ przeobrażeniu w procesie migmatyzacji.
 
Neosom jest nowo powstałą, młodszą częścią migmatytu o składzie granitowym lub pegmatytowym, która w stanie upłynnionym intruduje w skały  reliktowe czyli paleosom, wzdłuż: szczelin, powierzchni warstwowania lub złupkowania.

Główne składniki migmatytów:
kwarc, skalnie, biotyt, muskowit, amfibole, granaty, sillimanit i kordieryt.
coll. K. Miszewski
 

Skały metamorficzne przeobrażone w warunkach metamorfizmu regonalnego

 
 








Gnejs śnieżnicki oczkowo - smużysto – słojowy
 
Okazy dydaktyczne
  • podłużny przekrój gnejsu z teksturą smużysto –słojową,
  • przekrój poprzeczny gnejsu z teksturą oczkową.
Lokalizacja:
stok Czarnej Góry, rejon Śnieżnika, Kotlina Kłodzka,
coll. K. Miszewski
 





Katedra Ochrony Powierzchni Ziemi
ul. Oleska 22, tel. 077 401 60 20, fax. 077 401 60 30
e-mail: kopz@uni.opole.pl
administrator Grzegorz Kusza

dol