obraz - SoilSEDUMA---logo-male.jpg













obraz - drzewo2.JPG
obraz - kamyki.jpg
obraz - Sopot3.jpg
obraz - jaskinia.jpg
obraz - logo_bnwz_3.jpg


Graniaki



Graniak wiatrowy (wielograniec, eologliptolit, wentyfakt)

  • otoczak, głaz lub fragment skały z wygładami eolicznymi (wygładami wiatrowymi) oddzielonymi wyraźnymi krawędziami (graniami).
  • powstaje w efekcie korazji polegającej na ścierającej i szlifującej działalności wiatru unoszącego pył, piasek lub drobny żwir. Zawieszony w powietrzu materiał okruchowy przenoszony silnymi podmuchami wiatru, nawet na znaczne odległości, a także wleczony po powierzchni ziemi, stanowi materiał szlifierski, który przez długotrwałe uderzanie w głazy, otoczaki lub fragmenty skał wygładza je, szlifuje i poleruje, tworząc gładkie powierzchnie zwane - wygładami wiatrowymi (eolicznymi). Dowietrzne, wygładzone powierzchnie skalne są zorientowane prostopadle do kierunku wiatru. Jeśli wiatry wieją z kilku głównych kierunków to na skałach powstaje kilka wygładów eolicznych oddzielonych od siebie wyraźnymi krawędziami.
  • eoliczny – naniesiony, nawiany, rzeźbiony przez wiatr

Cechy diagnostyczne:

  • gładkie, płaskie powierzchnie (wygłady eoliczne),
  • wyraźne krawędzie (granie)
  • rodzaje graniaków:
  • w zależności od ilości grani wyróżnia się:
  • jednograniaki,
  • trójgraniaki,
  • czterograniaki,
  • wielograniaki (wielograńce) mające nawet powyżej dziesięciu grani (P. Migoń 2006).

 

Środowisko powstania:

  • peryglacjalne (przedpole lądolodów) z polami deflacyjnymi
  • pustynne: skaliste, kamieniste i polarne.

Pola deflacyjne cechuje:

  • brak szaty roślinnej,
  • obecność silnych wiatrów,
  • dominacja procesów deflacyjnych.                                                                            

Deflacja – wywiewanie przez wiatr drobnookruchowego luźnego materiału (pyłu, piasku) z miejsc suchych, pozbawionych roślinności i przenoszenie go w inne miejsce.

Rodzaj zapisu: ilość wygładów eolicznych odpowiada ilości głównych kierunków wiatru, przy założeniu że graniak nie ulegał zmianie położenia.

Okazy dydaktyczne:




jednograniak - Dar dr hab. Stanisława Cwojdzińskiego, Dyrektora Państwowego Instytutu Geologicznego we Wrocławiu,

 





trójgraniak -  wkop pod fundament budynku przy Państwowym Instytucie Geologicznym we Wrocławiu, dar dr hab. Stanisława Cwojdzińskiego, Dyrektora Państwowego Instytutu Geologicznego we Wrocławiu,

 





czterograniaki (otoczak i głaz) - wkop pod staw rybny w Brzeźnie w rejonie Obornik Śląskich, dar Krzysztofa Miszewskiego.

 








Środowisko geologiczne powstania graniaków

Otoczaki i głazy z wygładami eolicznymi (jednograniaki, trójgraniaki i czterograniaki powstały w strefie peryglacjalnej istniejącej w okresie zlodowacenia północnopolskiego przed czołem lądolodu skandynawskiego w czasie jego rozwoju, największego zasięgu i zaniku (J. Mojski 2005).

Strefę peryglacjalną cechuje:

  • zimny klimat,
  • brak zlodowacenia,
  • brak lub ubóstwo szaty roślinnej,
  • szczególnie intensywna działalność procesów eolicznych,
  • częste zmiany temperatury,
  • intensywne wietrzenie fizyczne,
  • powstawanie pól blokowych i głazowych,
  • przemieszczanie gruntu,
  • powszechność procesów wywiewania i ścierania powierzchni skalnych ziarnami mineralnymi unoszonymi lub wleczonymi wiatrem,
  • powstawanie wyraźnych śladów oszlifowywania pojedynczych fragmentów skalnych (otoczaków, głazów, bloków i okruchów skalnych) (P. Migoń 2006).

Strefa peryglacjalna jest głównym obszarem źródłowym pyłu eolicznego, który transportowany wiatrem jest deponowany tworząc pokrywy lessowe lub piaszczyste.



Katedra Ochrony Powierzchni Ziemi
ul. Oleska 22, tel. 077 401 60 20, fax. 077 401 60 30
e-mail: kopz@uni.opole.pl
administrator Grzegorz Kusza

dol